نسخه هسته‌ای برای آینده ایران | زیرساخت آینده هوش مصنوعی و حمل‌ونقل نیازمند برق پایدار است

به گزارش همشهری آنلاین، توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی و حمل‌ونقل، به اقدامی دقیق برای تنوع‌بخشی به سبد انرژی و ایجاد یک شبکه برق پایدار و مطمئن وابسته است. اینجاست که فارغ از تمامی مباحث سیاسی و بین‌المللی، بحث فنی فناوری هسته‌ای به میان می‌آید. این فناوری علاوه بر کاربردهای پزشکی، کشاورزی و صنعتی، می‌تواند در تأمین برق پایدار و کاهش وابستگی شبکه به سوخت‌های فسیلی نقش داشته باشد؛ موضوعی که در سال‌های اخیر نیز در سیاست‌گذاری انرژی کشور مورد تأکید قرار گرفته و تولید ۲۰ هزار مگاوات برق هسته‌ای طی ۱۵ سال آینده هدف‌گذاری شده است.

در همین راستا سیدطه‌حسین مدنی، رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند و کارشناس ارشد انرژی گفت: تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که انرژی هسته‌ای همچنان یکی از اجزای مهم سبد تولید برق در جهان است و بسیاری از کشورها باوجود توسعه انرژی‌های تجدید پذیر، از ظرفیت هسته‌ای خود برای تأمین برق پایدار استفاده می‌کنند.

وی افزود: در آمریکا بیش از ۱۸ درصد برق از نیروگاه‌های هسته‌ای تأمین می‌شود و تولید برق هسته‌ای این کشور در سال ۲۰۲۴ به حدود ۷۸۲ تراوات ساعت رسیده است. فرانسه نیز بیش از ۶۷ درصد برق خود را از نیروگاه‌های اتمی تأمین می‌کند و تولید برق هسته‌ای آن حدود ۳۶۵ تراوات ساعت است.

مدنی ادامه داد: کره جنوبی در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۲ درصد برق خود، معادل حدود ۱۸۰ تراوات ساعت، را از انرژی هسته‌ای تولید کرده است. ژاپن نیز پس از توقف گسترده فعالیت راکتورها در پی حادثه فوکوشیما، طی سال‌های اخیر به دلیل هزینه بالای سوخت‌های فسیلی و فشار اقتصادی، روند بازگشت راکتورها به مدار را دنبال کرده و سهم برق هسته‌ای آن در سال ۲۰۲۴ به حدود هشت درصد، معادل ۸۵ تراوات ساعت، رسیده است.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به وضعیت سایر کشورها اظهار کرد: کانادا حدود ۱۳.۵ درصد، اسپانیا حدود ۲۰ درصد، سوئد حدود ۳۰ درصد، جمهوری چک بیش از ۴۰ درصد و فنلاند حدود ۳۹ درصد برق خود را از انرژی هسته‌ای تأمین می‌کنند. در بلژیک نیز انرژی هسته‌ای حدود ۴۰.۵ درصد برق را در سال ۲۰۲۴ تأمین کرده است.

وی افزود: در مقابل، تجربه کشورهایی مانند آلمان و ایتالیا نیز نشان می‌دهد که کنار گذاشتن ظرفیت هسته‌ای می‌تواند وابستگی بیشتری به منابع دیگر ایجاد کند. آلمان در سال ۲۰۲۳ تمام نیروگاه‌های هسته‌ای خود را تعطیل کرد و پس‌ازآن، در مقاطعی برای تأمین نیاز برق خود به زغال‌سنگ و واردات برق متکی شد.

مدنی با اشاره به این روند جهانی گفت: مجموعه این تجربه‌ها نشان می‌دهد که بحث انرژی هسته‌ای در جهان از بین نرفته، بلکه بسیاری از کشورها به سمت ایجاد ترکیبی متنوع از منابع تولید برق حرکت کرده‌اند. بنابراین ایران نیز برای کاهش آسیب‌پذیری شبکه برق خود نیازمند تنوع‌بخشی به منابع انرژی است.

برنامه تولید ۲۰ هزار مگاوات برق هسته‌ای تا سال ۱۴۲۰

وی با اشاره به وابستگی بالای شبکه برق ایران به گاز طبیعی تصریح کرد: در حال حاضر حدود ۸۵ درصد برق کشور به گاز طبیعی وابسته است و همین وابستگی، شبکه انرژی را در برابر ناترازی گاز و محدودیت‌های فصلی آسیب‌پذیر کرده است.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: پیامد این وضعیت تنها به خاموشی محدود نمی‌شود، بلکه اختلال در فعالیت صنایع، آسیب به کسب‌وکارهای کوچک، افزایش نیاز به سوخت پشتیبان، تشدید قاچاق سوخت و افزایش آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی را نیز به دنبال دارد و هم‌زمان بر بودجه عمومی، رفاه خانوار و امنیت اقتصادی اثر می‌گذارد.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی توسعه نیروگاه‌های هسته‌ای می‌تواند یکی از ابزارهای تنوع‌بخشی به سبد انرژی باشد. برنامه تولید ۲۰ هزار مگاوات برق هسته‌ای تا سال ۱۴۲۰ نیز در همین چارچوب تعریف شده است؛ برنامه‌ای که طبق برآوردهای مطرح‌شده، نیازمند سرمایه‌گذاری قابل‌توجه داخلی و خارجی است و بخش مهمی از ظرفیت‌های آن در مناطق ساحلی جنوب کشور پیش‌بینی شده است.

وی یکی دیگر از حوزه‌های اثرگذاری برق هسته‌ای را برقی سازی حمل‌ونقل دانست و اظهار کرد: توسعه خودروهای برقی بدون توجه به منبع تولید برق موردنیاز آنها، نمی‌تواند تمام اهداف مورد انتظار را محقق کند.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: اگر میلیون‌ها خودروی برقی وارد شبکه حمل‌ونقل شوند اما برق موردنیاز آنها همچنان از نیروگاه‌های حرارتی فرسوده و وابسته به گازوئیل و مازوت تأمین شود، بخشی از آلودگی و مصرف سوخت تنها از سطح خیابان‌ها به نیروگاه‌ها منتقل خواهد شد.

وی ادامه داد: برای آنکه برقی سازی حمل‌ونقل واقعاً به کاهش مصرف سوخت و آلودگی منجر شود، باید هم‌زمان ظرفیت جدید، پایدار و کم‌کربن برای تولید برق ایجاد شود. نیروگاه‌های هسته‌ای به دلیل تولید مستمر و بار پایه می‌توانند بخشی از این نیاز را تأمین کنند.

مدنی تصریح کرد: در ساعات کم‌مصرف شبکه، نیروگاه هسته‌ای همچنان به تولید خود ادامه می‌دهد و این ظرفیت می‌تواند برای شارژ ناوگان برقی مورد استفاده قرار گیرد. در چنین شرایطی، برقی سازی حمل‌ونقل می‌تواند در کنار کاهش مصرف بنزین، به کاهش فشار بر منابع گاز و سوخت‌های فسیلی نیز کمک کند. برق هسته‌ای می‌تواند در کنار تجدیدپذیرها، نقش تولیدکننده پایدار و قابل‌اتکا را ایفا و به پایداری شبکه کمک کند.

ضرورت برق پایدار برای هوش مصنوعی و صنایع

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به روند توسعه هوش مصنوعی در جهان گفت: اقتصاد دیجیتال به‌ویژه زیرساخت‌های پردازش هوش مصنوعی، به برق پایدار و با قابلیت اطمینان بسیار بالا نیاز دارند. دیتاسنترها نمی‌توانند قطعی‌های مکرر و ناپایداری شبکه را تحمل کنند بنابراین توسعه این زیرساخت‌ها بدون تأمین برق مطمئن با محدودیت مواجه خواهد شد.

وی افزود: انرژی هسته‌ای به دلیل ماهیت پایدار تولید خود می‌تواند یکی از گزینه‌های تأمین انرژی موردنیاز مراکز پردازشی بزرگ و زیرساخت‌های دیجیتال باشد. اگر کشور بخواهد در روندهای جهانی هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته حضور داشته باشد، توسعه زیرساخت انرژی باید هم‌زمان با توسعه زیرساخت دیجیتال دنبال شود.

مدنی همچنین درباره صنایع بزرگ اظهار کرد: مجتمع‌های فولاد، مس، آلومینیوم، سیمان و پتروشیمی به برق و گاز پایدار نیاز دارند و قطعی‌های مکرر انرژی می‌تواند موجب توقف تولید و تحمیل خسارت به این بخش‌ها شود. تأمین بخشی از انرژی موردنیاز این صنایع از طریق ظرفیت‌های هسته‌ای و در صورت امکان استفاده از راکتورهای اختصاصی کوچک می‌تواند وابستگی آنها به شبکه‌های آسیب‌پذیر را کاهش دهد.

رویکرد جدید جهان به فناوری هسته‌ای با توسعه میکروراکتورها

وی با اشاره به تحولات فناوری هسته‌ای گفت: راکتورهای کوچک ماژولار یا SMR یکی از فناوری‌هایی هستند که می‌توانند در آینده نقش مهمی در تأمین انرژی ایفا کنند. این راکتورها با ظرفیت‌های کوچک‌تر، امکان استقرار متناسب با نیاز مناطق و صنایع مختلف را فراهم می‌کنند.

وی ادامه داد: توسعه پراکنده ظرفیت‌های تولید برق و استقرار نیروگاه‌ها در مناطق مختلف، از منظر پدافند غیرعامل نیز اهمیت دارد؛ زیرا وابستگی بیش‌ازحد شبکه به تعداد محدودی از مراکز تولید می‌تواند آسیب‌پذیری زیرساخت انرژی را افزایش دهد.

مدنی در پایان خاطرنشان کرد: با توجه به این موارد، هدف‌گذاری تولید ۲۰ هزار مگاوات برق هسته‌ای تا سال ۱۴۲۰ را نباید صرفاً یک پروژه نیروگاهی دانست. این برنامه می‌تواند در صورت تأمین منابع مالی و اجرای مناسب، بخشی از نیاز کشور به تنوع انرژی، برق پایدار، توسعه صنایع، برقی سازی حمل‌ونقل، تقویت زیرساخت‌های دیجیتال و افزایش تاب‌آوری شبکه را پاسخ دهد. از این منظر، انرژی هسته‌ای می‌تواند در کنار تجدیدپذیرها و سایر منابع، بخشی از معماری آینده انرژی ایران باشد.